Historia Szkoły

Historia szkoły w Poniatowie

 

            Historia naszej szkoły jest odległa i sięga przełomu wieków XV i XVI.  W tym czasie nastąpił rozkwit oświaty w Polsce, powstawały pierwsze szkoły parafialne i przyklasztorne. Taka szkoła parafialna została założona w mieście Poniatowo. Młodzież z tej szkoły kontynuowała naukę w szkołach katedralnych i kolegialnych w Płocku, Pułtusku, a następnie w Akademii Krakowskiej. Poniatowo mogło się poszczycić absolwentem wyższej uczelni. Był nim Jan s. Jana (dziedzic Poniatowa)[1].

Do szkoły parafialnej uczęszczały dzieci okolicznej szlachty, mieszczan i chłopstwa. Dzięki temu wielu z nich potrafiło czytać, pisać i rachować. Pod koniec XVI w. w wyniku wojny i epidemii oświata podupadła. Powodem takiego stanu rzeczy była również niechęć szlachty do kształcenia wiejskich dzieci.  Poniatowo było wówczas miastem prywatnym, położonym w pobliżu granicy państwa krzyżackiego i nieustannie nękanym napadami. Mieszkańcy zajęci ciągłą walką obronną, nie mieli możliwości kształcenia się, a po zajęciu Poniatowa przez Krzyżaków szkoła została zlikwidowana i wprowadzono urzędowy język niemiecki. Najbliższa szkoła parafialna była w Żurominie.

Poniatowo w II poł. XVIII wieku utraciło prawa miejskie. Należało w tym czasie do dóbr bieżuńsko – żuromińskich, których właścicielem był Andrzej Zamoyski.[2] On to pierwszy poddał myśl o wychowaniu państwowym twierdząc, że: „edukacja dla wszystkich powinna być jednakowa w całym kraju”. W swoim „Zbiorze praw sądowych” domagał się zakładania szkół po wsiach, by „dzieci chłopskie obojga płci od św. Marcina do Świąt Wielkanocnych do nich uczęszczały”. Dzięki temu została przywrócona szkoła parafialna w Poniatowie o statusie szkoły prywatnej[3]. Ze statystyk wynika, że niewielu uczniów uczęszczało do tej szkoły. Podejrzewać można, że powodem takiego stanu mogło być wysokie czesne. Program nauczania obejmował naukę: czytania, pisania, poznawanie liczb nie dalej jak do kilkuset. Uczono  również o Bogu, Trójcy Świętej, dziesięciorga przykazań boskich i przykazań kościelnych. Po nauce dzieci wracały do domów i pracy w gospodarstwach.

            Po rozbiorach szkoła znalazła się w trudnej sytuacji. Zaborcy pruscy zlikwidowali wiele szkół wiejskich, w Poniatowie również. Pozostałe szkoły zostały upaństwowione, obowiązywał w nich język zaborcy.

30 marca 1815 roku za wstawiennictwem Stanisława Zamoyskiego (syna Andrzeja) szkoła poniatowska przejęta została przez Dyrekcję Edukacji Publicznej, która zainteresowała się metodą tzw. angielskiego nauczania Bella i Lancastra.[4] Nauczyciel uczył wybraną grupę uczniów (zw. monitorami), z których każdy przekazywał zdobytą wiedzę grupie innych uczniów, a ci z kolei pozostałym. System ten funkcjonował przy bardzo małej liczbie nauczycieli, obejmując znaczną liczbę dzieci. Przy tej metodzie nauczania chodziło o obniżenie kosztów utrzymania szkół elementarnych.

            W okresie międzypowstaniowym w latach 1830 – 1863 pogorszyła się jeszcze bardziej sytuacja oświatowa na wsi. W tym czasie nie było obowiązku szkolnego. Poniatowo nie posiadało szkoły, a ówczesna ludność była przeciwna jej budowaniu, ponieważ uważała, że będzie ona służyła rusyfikacji dzieci, zgodnie z reformą szkolną wprowadzoną przez Nowosilcowa.

Na początku XX wieku młodzież szkolna w Poniatowie odmawiała nauki w języku rosyjskim i żądała wprowadzenia nauki języka polskiego. 7 stycznia 1907 r. w wyniku buntu szkolnego zostało powołane do życia Koło Macierzy Szkolnej, kierowane przez W. Truchlińskiego i K. Wiśniewskiego[5] (organistę i lekarza zamieszkałego w Poniatowie). Niektóre dziewczęta kształciły się w religijnych ochronkach lub pobierały nauki kroju i szycia u sióstr zakonnych, których przełożoną była s. Katarzyna. Za nauczanie i wychowanie siostry zakonne otrzymywały dobrowolne ofiary.

Po odzyskaniu niepodległości dzieci zamożniejszych chłopów pobierały prywatne lekcje u pana Dąbrowskiego. W 1922 r., kiedy wprowadzono obowiązek szkolny, do Poniatowa został oddelegowany Zygmunt Werdanowski, nauczyciel z pełnym przygotowaniem pedagogicznym, uczący wcześniej w Chamsku. Zorganizował on w 1923 r. pierwszą klasę, do której chodziły wszystkie dzieci bez względu na wiek. Na użytek szkolny zostały wynajęte dwie izby, w jednej zamieszkał Z. Werdanowski z żoną Zofią, a w drugiej odbywały się zajęcia lekcyjne. Do półrocza dzieci uczyły się razem, potem dokonano podziału na grupy wiekowe. Uczono czytania, pisania i rachunków, odbywało się to w trudnych warunkach. Nie było książek ani zeszytów, pisano na specjalnych tabliczkach wielokrotnego użytku. Szkoła nie posiadała żadnych pomocy dydaktycznych, jedyny podręcznik był w rekach nauczyciela. 

W latach trzydziestych nauczanie odbywało się w trzech prywatnych domach (u p. Ludwiki Stankowskiej, u p. Lewandowskiego oraz u nauczyciela p. Werdanowskiego w nowo pobudowanym domu). W tym okresie uczyli: Wanda Osiecka, Irena Malczakówna – Zielińska, Stanisława Grekotowicz – Zajdzińska, Irena Skorupkówna.[6]

            Wprowadzona w 1932 r. reforma jędrzejewiczowska ustanawiała obowiązek szkolny na szczeblu szkoły powszechnej (odpowiednik dzisiejszej szkoły podstawowej).                             W Poniatowie kształcili się uczniowie w klasach I – VI, mogli oni kontynuować naukę w gimnazjum.

       Wybuch drugiej wojny światowej spowodował, że rok szkolny 1939/40 nie rozpoczął się. Okupant wprowadził zakaz nauczania polskich dzieci. Szkoła została zamknięta, a podręczniki oraz inne książki napisane w języku polskim należało oddać do magistratu.  Później publicznie je spalono na rynku w Żurominie. Taki sam los spotkał książki z biblioteki przykościelnej oraz zbiory rodziny Kossakowskich (właścicieli majątku ziemskiego w Poniatowie). Nie wszyscy mieszkańcy Poniatowa zastosowali się do tego nakazu, część książek została ukryta. Mimo grożących represji ze strony okupanta w latach 1940 – 43 odbywało się tajne nauczanie prowadzone przez: Zofię Werdanowską, Eugenię Sierocińską, Marię Gałczyńską – dziedziczkę, ks. Michała Skupińskiego i jego siostrę Walerię oraz p. Falencką – żonę organisty. Tajne komplety odbywały się w mieszkaniach prywatnych (u Werdanowskich, we dworze u państwa Kossakowskich i na plebanii). Na skutek donosu do władz okupacyjnych w 1943 r. zaprzestano tajnego nauczania. Na terenie powiatu sierpeckiego, do którego wówczas należało Poniatowo, nie było żadnej polskiej szkoły, ani placówki krzewiącej polską kulturę. Funkcjonowały tylko szkoły okupanta, wychowujące młodzież niemiecką w duchu nienawiści do Polaków. Dzieci polskie były zmuszane do wykonywania różnych, ciężkich prac polowych. Mimo groźby represji rodzice uczyli swoje dzieci w domu.

Po wyzwoleniu w styczniu 1945 r. zaczęto na nowo organizować nauczanie, a rok szkolny rozpoczął się w lutym tego samego roku. Zajęły się tym p. Werdanowska i p. Jadwiga Musiałówna. Do poszczególnych klas przyjmowano dzieci na podstawie świadectw lub egzaminów. Powodowało to, że w jednej klasie uczyły się dzieci w różnym wieku. Na potrzeby nauczania wygospodarowano w dworku po byłym dziedzicu jeszcze jedno pomieszczenie. Dalszej adaptacji mieszkań na izby lekcyjne dokonano w roku 1949. Zajęcia prowadziła dawna guwernantka Jadwiga Musiałówna, która piastowała stanowisko dyrektora szkoły i nauczycielka p. Gordiejew. W 1946 r. szkoła liczyła cztery oddziały. Uczniowie mieli obowiązek kontynuować naukę w siedmiooddziałowej szkole w Żurominie. W tym czasie można było w ciągu roku skończyć dwie klasy. W latach powojennych szkoła nie posiadała żadnych pomocy dydaktycznych, a warunki lokalowe były bardzo skromne.

 Instrukcja Ministra Oświaty z dnia 4 maja 1948 roku przyniosła zmiany w systemie oświaty. Wprowadzała ona powszechny obowiązek nauki w siedmioklasowej szkole, zwanej od tego czasu nie szkołą powszechną a podstawową. Siedmioklasowa szkoła podstawowa jednak nie zaspokajała potrzeb wynikających ze zmian społecznych i gospodarczych Polski. W związku z tym dnia 15 lipca 1961 roku Sejm PRL uchwalił ustawę „O rozwoju systemu oświaty i wychowania”, która wprowadzała ośmioklasową szkołę podstawową. Takie zmiany nastąpiły również w szkole w Poniatowie (w roku 1965), która z siedmioklasowej stała się ośmioklasową. W tym okresie klasy były bardzo liczne, w największej było 40 uczniów, a w najmniejszej 28.

Od 1957 roku kadra nauczycielska posiadała kwalifikacje pedagogiczne (średnie), które następnie podnosiła w SN lub na wyższych uczelniach. Wymiar pracy nauczyciela (etat) wynosił wówczas 36 godzin. Nauczyciele uczestniczyli w różnych kursach dokształcających, konferencjach rejonowych (powiatowych). Związek Nauczycielstwa Polskiego i Wydział Oświaty w Żurominie organizowały konferencje metodyczne tzw. ogniskowe, skupiające pobliskie szkoły. Poniatowo należało wówczas do ośrodka w Raczynach.

Od 1958 roku w ramach akcji „1000 Szkół na Tysiąclecie Państwa Polskiego” zaczęły powstawać Społeczne Komitety Budowy Szkół. W Poniatowie powstał także taki komitet, któremu przewodniczył p. Tadeusz Orłowski. Obowiązek budowy szkoły spoczywał na Gromadzkiej Radzie Narodowej w Poniatowie. Budynek został oddany do użytku 15 czerwca 1968 roku i do chwili obecnej odbywają się w nim zajęcia. Na początku ogrzewanie było piecowe, w latach siedemdziesiątych zmieniono je na centralne. W kolejnych latach dokonywano modernizacji pomieszczeń szkolnych. Klasę do zajęć praktyczno – technicznych podzielono na dwie klasopracownie – polonistyczną i historyczną, a chemiczną – na salę komputerową i matematyczną.

W 2003 roku po zlikwidowaniu Samorządowego Przedszkola w Poniatowie oddział zerowy został przeniesiony do pomieszczeń szkolnych, które wyremontowano, przystosowano i odpowiednio wyposażono.  W latach 2004 – 2005 szkołę rozbudowano o salę gimnastyczną, a następnie zakupiono sprzęt sportowy. W tym samym roku szkolnym zakupiono komputery ze środków Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w Warszawie. Dzięki temu powstała pracownia komputerowa, która w 2005 r. została podłączona do Internetu. W 2007 r. szkoła otrzymała nową pracownię komputerową w ramach akcji „Pracownie komputerowe dla szkół ”, realizowanej przez MEN i EFS.

W roku szkolnym 2005/2006 jedno z pomieszczeń szkolnych zaadaptowano na bibliotekę, która wcześniej znajdowała się w budynku OSP w Poniatowie.

W 2008 r. dokonano przebudowy dachu na dwuspadowy, o drewnianej konstrukcji, pokryty blachodachówką oraz odnowiono elewację szkoły.

Aby zapewnić efektywną realizację nowej podstawy programowej, od roku szkolnego 2009/2010 doposażono szkołę w środki dydaktyczne, dostosowane do potrzeb rozwojowych dzieci, dzięki rządowemu programowi „Radosna szkoła”.  

W 2010 r. wykonano remonty w szkole i na jej terenie. Wspólnota Gruntowa Wsi Poniatowo i OSP dofinansowały zakup części ogrodzenia od strony ulic Szkolnej i Parkowej. Z budżetu Gminy i Miasta Żuromin położono chodniki oraz rozpoczęto budowę boiska wielofunkcyjnego. W związku z uruchomieniem w szkole Niepublicznego Punktu Przedszkolnego dla dzieci w wieku 3 – 5 lat przez Stowarzyszenie Praca – Rozwój – Edukacja, w ramach projektu zmniejszającego nierówności w upowszechnianiu edukacji przedszkolnej, dokonano adaptacji pomieszczeń. Poddano kapitalnemu remontowi część budynku szkoły, dzięki czemu zyskano trzy pomieszczenia – klasę dla oddziału zerowego, pokój nauczycielski i gabinet dyrektora. W tym samym roku szkoła wzbogaciła się o nowe meble i środki dydaktyczne dla 5 – 6 latków.

Od samego początku istnienia szkoły funkcjonowała w jej strukturach biblioteka. Prowadzeniem jej zajmowali się pracujący w szkole nauczyciele. W 1996 roku zlikwidowano bibliotekę szkolną, a jej księgozbiór przekazano do Filii Miejsko – Gminnej Biblioteki w Poniatowie. Od 2006 ponownie powołano do funkcjonowania bibliotekę szkolną, którą prowadzi nauczyciel bibliotekarz – p. Anna Kalinowska. W 2008 roku utworzono w bibliotece Internetowe Centrum Informacji Multimedialnej wyposażone w cztery komputery z dostępem do Internetu. 

 

W latach trzydziestych w szkole powstała pierwsza organizacja harcerska zrzeszająca młodzież i dzieci. Wszyscy jej członkowie posiadali żółte trójkątne chusty, czarne podkolanówki i krzyże harcerskie, dziewczęta: szare fartuchy i czarne berety, chłopcy: zielone bluzy, spodenki i rogatywki. Harcerze chętnie uczestniczyli w zajęciach paramilitarnych oraz obozach organizowanych w lasach skrwileńskich i lidzbarskich.[7] W czasie okupacji działalność wychowawcza ZHP została zawieszona, a mundurki zniszczone. W 1947 roku Mieczysław Sulkowski utworzył drużynę harcerską, która przyjęła imię Tadeusza Kościuszki. W kolejnych latach drużynowymi byli: Dioniza Jaroszewska (1952 –1956), Alina Radzymińska (1956 – 1958), Zyndram Piotrowski (1958 – 1975), Zofia Chrzanowska (1975 – 1982) i Lilla Sochocka (1982 – 1987, 1997 – 1999). Istniała także gromada zuchowa, którą w poprzednich latach opiekowały się: Irena Przystup (1959 – 1960), Barbara Skorupowska (1962 – 1965), Barbara Błaszkiewicz (1966 – 1987), a w chwili obecnej w szkole działa tylko gromada zuchowa, którą od 1997 roku prowadzi Jolanta Gowin.

Zuchy chętnie angażują się w działalność gromady, co roku uczestniczą w zlotach drużyn, obozach harcerskich oraz różnych akcjach, rozgrywkach i imprezach organizowanych przez Hufiec ZHP Żuromin, tj. Przegląd Piosenki Turystycznej i Harcerskiej „Włóczykij”, Turniej Tenisa Stołowego o Puchar Komendanta Hufca ZHP Żuromin, zbiórka pieniędzy na rzecz Wielkiej Orkiestry Świątecznej Pomocy, Dzień Myśli Braterskiej, Betlejemskie Światełko Pokoju. Jednym z ważniejszych osiągnięć gromady było opracowanie Przewodnika po Poniatowie i zajęcie I miejsca w ramach konkursu historycznego na szczeblu powiatowym. Konkurs ten odbył się w 2006 r. i był częścią działań wiążących się z kampanią programową Wczoraj, dziś, jutro powiatu żuromińskiego oraz obchodami 50–lecia Hufca ZHP Żuromin.

Na teranie szkoły działały również organizacje: Towarzystwo Przyjaźni Polsko– Radzieckiej (prowadzący Tadeusz Orłowski, Irena Wyźlic), Polski Czerwony Krzyż (Irena Sulkowska, Janina Maciejewska, Zygmunt Stankiewicz, Jolanta Gowin), Liga Obrony Kraju (Tadeusz Orłowski, Andrzej Błaszczak), Szkolna Kasa Oszczędności (Tadeusz Orłowski, Anna Miziołek) i Liga Ochrony Przyrody (Jolanta Gowin).

 

 W szkole organizowane były jednodniowe i kilkudniowe wycieczki do różnych miejscowości. Pierwsze wycieczki do Warszawy w latach sześćdziesiątych zorganizował p. Tadeusz Orłowski.  Fundusze na ten cel pozyskiwano ze zbiórki butelek, złomu oraz za pracę przy wykopkach ziemniaków. Podróż wówczas odbywała się różnymi środkami lokomocji. Najpierw dowożono uczestników wycieczki do Sierpca ciągnikiem, następnie jechano pociągiem do Warszawy, po mieście zaś przemieszczano się tramwajami. Lata późniejsze to już wycieczki autokarowe. Na jednodniowe najczęściej wyjeżdżano do Warszawy, Płocka, Torunia, Olsztyna, Biskupina. Były również wyjazdy dwudniowe do Trójmiasta, Poznania, Malborka i Częstochowy. Największą atrakcją dla dzieci były kilkudniowe wycieczki w góry, które organizowano mniej więcej co dwa lata. Odwiedzano wtedy najczęściej Zakopane, Bukowinę Tatrzańską, Kraków, Wieliczkę, Wadowice i Oświęcim. Te dość kosztowne wyjazdy mogły być zrealizowane dzięki comiesięcznym wpłatom pieniędzy przez uczniów na ten cel. Dwie wycieczki – dwudniowa nad morze (2008 r.) oraz pięciodniowa w góry (2009 r.) sponsorowane były przez Wspólnotę Gruntową Wsi Poniatowo. Należy wspomnieć także o życzliwej postawie Pana Burmistrza Zbigniewa Noska, który kilkakrotnie dofinansowywał organizowane wycieczki.

Do kalendarza uroczystości szkolnych na stałe wpisały się: pasowanie na ucznia klasy pierwszej, Dzień Edukacji Narodowej, Święto Niepodległości, andrzejki, mikołajki, Jasełka, choinka noworoczna, pasowanie na czytelnika, Walentynki, Dzień Wiosny, rocznica uchwalenia Konstytucji 3 maja, Dzień Matki.

Obecnie szkoła posiada pięć izb lekcyjnych, salę komputerową, oddział zerowy, oddział przedszkolny, bibliotekę, salę gimnastyczną, kuchnię wraz z zapleczem. Szkoła nasza  wyposażona jest również w sprzęt audiowizualny i nagłaśniający, nowoczesne kserokopiarki oraz liczne programy multimedialne do prowadzenia zajęć. Dbając o wysoki poziom nauczania baza dydaktyczna jest systematycznie uzupełniana o nowe pomoce.

Do naszej szkoły uczęszczają uczniowie mieszkający w Poniatowie oraz Kruszewie.

Na przestrzeni lat nazwa naszej szkoły ulegała zmianom:

1947 r. – Publiczna Szkoła Powszechna (stopnia II) w Poniatowie

1950 r. – Szkoła Ogólnokształcąca Stopnia Podstawowego w Poniatowie

1952 – 1995 – Szkoła Podstawowa w Poniatowie

od 1995 r. do chwili obecnej – Samorządowa Szkoła Podstawowa w Poniatowie

 



[1] Słownik Historyczno – Geograficzny woj. płockiego w średniowieczu, zeszyt 3, s.242.

[2] Rocznik Mazowiecki, t. IV, s.304, Warszawa 1972.

[3] Brak jakichkolwiek danych o lokalizacji szkoły i nauczycielach

[4] Tamże, s.314.

[5] Zeszyty bieżuńskie nr 2, s.46.

[6] Na podstawie wywiadu z: Ireną Wiśniewską, Heleną Słomczewską, Sabiną Skarbowską przeprowadzonego 

   przez Tadeusza Orłowskiego.

[7] Na podstawie wywiadu z: Ireną Wiśniewską, Heleną Słomczewską, Sabiną Skarbowską.